Thuisbatterijen zijn zinvol, maar geen wondermiddel

Door Danny Oosterveer – wijkbewoner van Saksen Weimar en maker van De Groene Nerds podcast

De nieuwe werkelijkheid: je eigen zonnestroom gebruiken
De belangrijkste reden om een thuisbatterij te overwegen is het verhogen van je zelfverbruik. Zonnepanelen leveren vooral overdag stroom, terwijl veel huishoudens ’s avonds en ’s nachts het meeste verbruiken. Een thuisbatterij slaat een deel van die zonnestroom op, zodat je die later kunt gebruiken. Tot nu toe maakte de salderingsregeling dat je niet echt hoefde na te denken over wanneer je je opgewekte stroom gebruikte. Maar dat is een administratieve werkelijkheid: in de zomer is er inmiddels een overschot aan zonnestroom en in de winter een tekort. De salderingsregeling was dan ook niet houdbaar. Nu salderen gaat stoppen, verandert dat fundamenteel hoe je omgaat met je zonnestroom. Je krijgt straks geen energiebelasting meer terug over stroom die je teruglevert. Dat maakt het aantrekkelijker om je eigen stroom zelf te gebruiken, in plaats van die goedkoop terug te leveren en later duur terug te kopen.

Niet elke batterij is hetzelfde
In de afgelopen jaren heb ik me – samen met mijn podcast-collega – verdiept in allerlei soorten thuisbatterijen. Wat daarbij opvalt, is dat ze vaak over één kam worden geschoren, terwijl de verschillen groot zijn. Je kunt grofweg vier categorieën onderscheiden. Er zijn zelfbouwbatterijen, bedoeld voor de echte nerds: technisch interessant, maar niet aan te raden als je niet precies weet wat je doet. Dan zijn er stekkerbatterijen, de meest eenvoudige variant. Die sluit je aan op een stopcontact en op je P1‑meter, waarna hij automatisch zijn werk doet. Zo’n batterij is bewust klein: hij is niet gebouwd om al je zonnestroom op te slaan, maar om een dagoverschot te verschuiven naar de avond en nacht, zodat hij de volgende ochtend weer leeg is.

Daarnaast zijn er wat ik maar even ‘handelsbatterijen’ noem, zoals de Zonneplan Nexus en de Tibber Homevolt. Deze laden en ontladen op basis van dynamische stroomprijzen en kunnen ook actief zijn op andere energiemarkten om extra inkomsten te genereren. We hebben hier bij De Groene Nerds een hele reeks afleveringen over gemaakt (links onder artikel). Sommige onderdelen daarvan zijn inmiddels wat gedateerd – die afleveringen zijn ongeveer anderhalf jaar oud – maar de kern is nog steeds relevant. Tot slot zijn er op maat gemaakte batterijen, die echt worden geïntegreerd in je woning op basis van jouw wensen. Daar hebben we recent nog een aflevering over opgenomen, die half januari live gaat.

Wat belangrijk is om te begrijpen: de meeste thuisbatterijen zijn niet bedoeld om ál je zonnestroom op te slaan. Zeker in de zomer zit zo’n batterij vaak al aan het eind van de ochtend vol.

Rendement: realistisch blijven
Dan het onderwerp waar iedereen naartoe wil: het rendement. In mijn eigen situatie kom ik uit op een terugverdientijd van ongeveer zeven à acht jaar. Dat is geen vast getal en zeker geen belofte. Het hangt sterk af van je verbruik, je zonnepanelen, je energiecontract en hoe slim de batterij wordt aangestuurd. Wat wél duidelijk verandert, is de rol van de thuisbatterij. Waar het eerst vooral ging over handelen met stroom, wordt zelfverbruik steeds belangrijker. Je ziet nu al dat handelsbatterijen hun strategie aanpassen en steeds meer ondersteuning bieden voor het direct gebruiken van eigen zonnestroom. Dat maakt een thuisbatterij minder een gok en meer een strategische keuze – mits je goed weet waarom je hem aanschaft.

Thuisbatterij en energiegemeenschap sluiten elkaar niet uit
Een misverstand dat ik regelmatig hoor, is dat een thuisbatterij niet zou passen binnen een energiegemeenschap zoals die in Saksen Weimar wordt ontwikkeld. In mijn ogen is het tegenovergestelde waar. Een thuisbatterij werkt vooral op dag‑ en nachtniveau. Hij helpt je om je eigen stroom slim te gebruiken binnen één etmaal. Maar hij kan niets met de grote overschotten die je in de zomer hebt en pas in de winter nodig hebt. Precies daar komt het wijkenergiesysteem om de hoek kijken. Binnen het project in Saksen Weimar wordt onderzocht hoe overtollige zonnestroom uit de wijk kan worden ingezet voor seizoensopslag in de bunker, in de vorm van warmte. Zo gebruik je een thuisbatterij voor je directe huishouden, terwijl het grotere overschot bijdraagt aan een collectieve oplossing waar ook andere wijkbewoners van profiteren.

Die combinatie – individueel én collectief – is wat mij betreft de meest logische richting voor de toekomst.

Mijn belangrijkste advies
Als je nadenkt over een thuisbatterij, begin dan niet bij het apparaat, maar bij de vraag: waarom wil ik dit? Ik heb hier de 5 p’s voor opgesteld:

1. Poen (rendement door handelen of zelfverbruik te verhogen)
2. Planeet (je verhoogt je gebruik van hernieuwbare stroom en/of je ondersteunt het stroomnet wanneer dat gewenst is)
3. Plezier (een thuisbatterij is leuk)
4. Piekschaven (je voorkomt dat je een grotere aansluiting nodig hebt, vooral relevant voor grootverbruikers)
5. Preppen (het is fijn om zelfvoorzienend te zijn)

Of een thuisbatterij iets voor jou is, hangt af van welke waarde jij toedicht aan bovenstaande vijf p’s. Als het je puur om rendement gaat, dan is mijn antwoord steevast: dan kun je beter gaan beleggen. Het energiesysteem is enorm in beweging. De spelregels van nu zijn heel anders dan 1 of 2 jaar geleden. Daarom ben ik erg huiverig met het delen van een terugverdientijd. Wat ik wel kan zeggen: we gaan steeds meer zon- en windenergie gebruiken en dus is flexibiliteit de toekomst. En dat is precies wat een thuisbatterij biedt: flexibiliteit. Het is in die zin ook een mooie aanvulling op het energiesysteem dat we samen in Saksen Weimar aan het opbouwen zijn.

Relevante podcast-afleveringen De Groene Nerds:
#19 Waarom zou je een thuisbatterij kopen?
#20 Hoe maakt een thuisbatterij je duurzaam?
#21 Thuisbatterij: het rendement & terugverdientijd
#22 De thuisbatterij consumentengids: de grote thuisbatterij vergelijking